Auteur: Clara Overes (Parkinson Magazine nr 4 2024 – Parkinsonisme Vereniging)
Ramon Dop, manager afdeling Rijtesten CBR: “Durf te melden dat je parkinson hebt”
Autorijden is voor veel mensen met parkinson een ultieme vorm van onaf hankelijkheid. Begrijpelijk ook dat zij zo lang mogelijk die vrijheid willen behouden. Toch komt er voor ledereen met parkinson een moment dat het belangrijk is om de geschiktheid en vaardigheid onder de loep te nemen.
Ramon Dop, manager van de afdeling Rijtesten bij het CBR (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen), kan het niet vaak genoeg zeggen tegen mensen met parkinson: “Durf te melden dat je parkin son hebt en doe een rijtest. Dat betekent niet automatisch dat je niet meer mag rijden, want het uitgangspunt van het CBR is mee te kijken naar oplossingen.”
(Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen)
Foto Parkinson Magazine nr 4 2024
Het begint met een gezondheidsverklaring
Iedereen in Nederland die 75 jaar en ouder is heeft voor de vernieuwing van het rijbewijs een Verklaring van geschiktheid nodig. Hierbij hoort ook een medische keuring en, in het geval van mensen met parkinson, meestal nog een keuring door een specialist en een rijtest.
Bij de rijtest bekijkt een deskundige praktische-rijgeschiktheid (DPR) van het CBR of iemand met parkinson nog veilig aan het gemotoriseerde verkeer kan deelnemen.
Als iemand goed door deze test komt, krijgt hij of zij een nieuw rijbewijs met een looptijd van 5 jaar.
Dit geldt niet als er een advies ligt van de neuroloog, over bijvoorbeeld de verwachting van het verloop van de ziekte. In dat geval kan het nieuwe rijbewijs een geldigheid van 3 of 1 jaar krijgen.
Natuurlijk kan de uitslag van de rijtest ook zijn dat het rijbewijs niet meer wordt verlengd, omdat de veiligheid van de patiënt en van andere weggebruikers in het geding komt.
Iedereen met parkinson die twijfelt over de rijgeschiktheid van zichzelf of van wie de partner of familieleden of de behandelend neuroloog twijfels heeft bij de rijgeschiktheid, kan zelf een gezondheidsverklaring (de zogenaamde tussentijdse melding) indienen bij het CBR. Als u deze gezondheidsverklaring bij het CBR indient, dan zal het CBR u doorverwijzen naar een neuroloog voor de keuring. Een neuroloog vindt u via de specialistenzoeker op de website van het CBR. Als u met deze verklaring ook meteen een neurologisch rapport van de eigen neuroloog mee stuurt, dan accepteert het CBR dit ook, op voorwaarde dat het een goed rapport is. Het komt voor dat neurologen aan het CBR geen informatie willen geven over hun eigen patiënten. De reden hiervoor is dat ze niet in de situatie willen komen dat hun patient, als deze niet door de rijtest komt, hen dat gaat verwijten. Dan loopt de vertrouwensband tussen neuroloog en patiënt een deuk op of kan zelfs worden verbroken. Ga er dus niet vanuit dat de behandelend neuroloog zo’n rapport wel zal schrijven. Informeer ruim van tevoren tijdens een bezoek eens hoe uw neuroloog daarover denkt.
De rijtest is géén rijexamen
Ramon Dop benadrukt dat een rijtest altijd maatwerk is en is aangepast aan de persoonlijke situatie van de persoon die de rijtest doet. Afhankelijk daarvan ligt de nadruk in de rijtest op zien, ‘denken’ of “doen. Bij parkinson ligt de nadruk in de rijtest op ‘denken’ en ‘doen’. Het gaat om de rijgeschiktheid. Een rijtest wordt afgenomen door een deskundige praktische rijgeschiktheid.
Hij of zij ontvangt de persoon die de rijtest doet en legt tijdens een ontvangstgesprek ut hoe de test in zijn werk gaat. Daarna stappen ze in de auto om de rijgeschiktheid van de persoon te beoordelen. Onderdeel van een rijtest is een rem krachtmeting. Daarna volgt een test of de rechtervoet vlot en goed gericht van het gaspedaal naar het rempedaal kan worden verplaatst.
Tijdens de autorit wordt ook een noodstop uitgevoerd. Belangrijk daarbij is om te constateren dat iemand vlot in staat is de auto tot stilstand te brengen, waarbij het ABS (Anti Blokkeer Systeem) wordt geactiveerd. Verder bestaat de autorit uit alle handelingen die je in het verkeer kunt tegenkomen, bijvoorbeeld rotondes op en afrijden, kruispunten oversteken, links en rechts afslaan en in en uitvoegen op de snelweg. Alles in de test is bedoeld om de geschiktheid vast te stellen.
Op basis van de rijtest stelt de deskundige praktische rijgeschiktheid een advies op voor de medisch adviseur binnen het CBR. Die bepaalt dan of het rijbewijs afgegeven kan worden, en voor welke termijn.
‘Bij parkinson ligt de nadruk in de rijtest op denken en doen’
Wachten tot een nieuw rijbewijs of 75 jaar worden, is niet nodig Zowel de beperkingen in de bewegingen ais de mentale gevolgen van de ziekte van Parkinson, zoals het moeilijk kunnen verdelen van aandacht, kunnen een negatieve invloed hebben op het veilig besturen van een gemotoriseerd voertuig.
Omdat de symptomen voor iedereen met parkinson anders zijn, bepaalt de prestatie tijdens een individuele rijtest op de weg de uiteindelijke geschiktheid. Stel dat bepaalde zaken niet goed gaan, dan overlegt de deskundige met de betrokkene of er verbetering in het rijgedrag kan ontstaan door training bij een rijschool of door over te stappen naar een automaat. Door een automaat wordt het aantal rij-taken verminderd waardoor er meer ruimte ontstaat om bijvoorbeeld de aandacht in het verkeer te verdelen. Ziet de deskundige geen ruimte voor verbetering van het rijgedrag, dan zal hij dit aan de betrokkene uitgebreid toelichten.
Als je zelf of iemand die jou goed kent. twijfelt aan de mogelijkheid om nog veilig te kunnen autorijden, dan kan je op elk moment een gezondheidsverklaring invullen. Je hoeft niet te wachten tot je een nieuw rijbewijs nodig hebt of 75 jaar wordt.
De tijd tussen het ingang zetten van de procedure tot de daadwerkelijke rijtest kan in totaal wel 3 tot 4 maanden kan duren. Dat heeft niet zozeer te maken met wachttijden bij het CBR maar wel met wachttijden en beschikbaarheid van neurologen en soms ook andere medisch specialisten. Dat is belangrijk om te weten. Zeker voor iedereen van wie het rijbewijs binnenkort verloopt.
Aan de rijtest bij het CBR zijn geen kosten verbonden. Wel zijn er kosten verbonden aan de Verklaring van geschiktheid (gezondheidsverklaring). Die bedragen op dit moment € 44,50. Ook aan het consulteren van en het op te stellen advies rapport door een neuroloog zijn kosten verboden. Ramon Dop geeft aan dat de prijzen en wachttijden kunnen variëren en verwijst naar de specialistenzoeker op de website van het CBR. De ervaring leert dat er nogal verschillen in tarief zijn die het vergelijken de moeite waard maken. En uiteindelijk zijn er natuurlijk ook de gebruikelijke kosten bij de gemeente voor het verkrijgen van een nieuw rijbewijs.
Ervaringen, tips en inzichten
van ervaringsdeskundige Hans van Geluk
Hans van Geluk kreeg de diagnose ziekte van Parkinson in mei 2019. Omdat hij tijdens zijn werk als rijinstructeur en rijangstcoach merkte dat hij trager werd met het ingrijpen, besloot hij destijds om per direct te stoppen met werken. Dit om geen enkel risico te lopen een fout te maken waarbij hij tijdens het lesgeven iemand letsel zou kunnen aandoen. Natuurlijk was dit een moeilijk en ook rechtvaardig besluit. Omdat hij altijd het juiste voorbeeld wilde geven, besloot hij nadat hij de definitieve diagnose ziekte van Parkinson had gekregen, om de gezondheidsverklaring bij het CBR in te dienen en de rijtest te gaan doen. Misschien kan zijn inzicht anderen helpen deze moeilijke stap te zetten.
“Bedenk dat het CBR absoluut niet jou je rijbewijs wil afnemen, maar juist met je mee wil kijken of en hoe je nog veilig kan deelnemen aan het verkeer. Daarom de tip om de gezondheids- verklaring in te dienen bij het CBR. Doe dit pas als je de definitieve diagnose ziekte van Parkinson hebt ontvangen zodat je zeker weet waarvoor je de gezondheidsverklaring gaat invullen.”
Je mag de rijtest in je eigen auto doen. Vind je zelf dat het autorijden moeizaam gaat of dat je last hebt van spanning, dan adviseer ik je een paar rijlessen te volgen. Het liefst bij een rijschool die rijsinstructeurs in dienst heeft die zijn gespecialiseerd in faalangst, rijangst en het ondersteunen van mensen met niet aangeboren hersenletsel (NAH). Goede rijinstructeurs die bekend zijn met deze materie kun je vinden bij het Rijangstlabel van het IPZO.
Mocht je het tijdens de rijtest niet prettig vinden om een gesprek te hebben met de deskundige van het CBR, zeg dat dan gewoon meteen. Het gaat om jouw welbevinden, dus geen enkel probleem. Vind je een gesprek juist wel prettig, stop dan even met praten als je in een drukke situatie terechtkomt of als je een dubbeltaak (denken en doen) moet uitvoeren. Dan blijf je beter geconcentreerd.
Als laatste tip zou ik je willen meegeven: bedenk dat jouw naasten het beste met je voor hebben. Als zij zich onveilig voelen naast jou in de auto, vraag je dan af of het nog wel verstandig is om te blijven autorijden. Natuurlijk is het balen als je ook dit weer moet inleveren, maar bedenk dat er meerdere manieren zijn om van A naar B te kunnen gaan.
Heb je een vraag over parkinson en autorijden, stuur mij gerust een mail:
parkinsonenverkeersdeelnemer@gmail.com
“Graag wens ik je in alle opzichten veel veilige kilometers toe.”
Voor meer informatie, zie de website van Hans van Geluk parkinsonenverkeersdeelnemer.com/ of in het themadossier ‘Autorijden en parkinson’ op de website van de Parkinson Vereniging www.parkinson-vereniging.nl/ autorijden.
Parkinson Cafés kunnen een presentatie over het thema ‘Autorijden en parkinson’ aanvragen via de Parkinson Vereniging: info@parkinson-vereniging.nl.
‘Bedenk dat het CBR juist met je mee wil kijken hoe je nog veilig kan deelnemen aan het verkeer’
Parkinson Magazine 4 november 2024
Autorijden en Parkinson(isme) 